Joodse immigranten gekooid door de Britten op de Exodus 1947, kijkend naar de haven van Haifa vóór hun deportatie. Foto: Hans Pinn, GPO
De laatste dagen van Max en Lientje Noach achter prikkeldraad in het doorgangskamp Kiryat Shmuel in Palestina, november 1947. Privécollectie familie Noach, USA
Dagelijks leven in displaced persons camp Pöppendorf, 1947. Foto: Ursula Litzmann, album Zipi Orlin - Beeldbank WO2 – NIOD
Amsterdam05 oktober 2018 - 06 januari 2019

Exodus. Illegale Palestina-gangers, 1945-1948

Vlak na de oorlog vertrokken honderden Nederlandse-joodse jongeren naar Palestina. Zij hadden amper de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog overleefd, of ze besloten al weer met gevaar voor eigen leven Nederland te verlaten. Op krakkemikkige overvolle schepen ondernamen ze de illegale tocht naar het ‘beloofde land’, en kwamen daarna opnieuw achter prikkeldraad terecht. In het Nationaal Holocaust Museum in oprichting is vanaf 5 oktober 2018 de tentoonstelling Exodus. Illegale Palestina-gangers, 1945-1948 te zien met de aangrijpende verhalen van Nederlanders die in Palestina een nieuw bestaan wilden opbouwen.

Na de bevrijding in 1945 was het voor de meeste joden moeilijk de draad van het leven weer op te pakken. Familieleden waren vermoord en hun bezittingen waren ze veelal kwijt. In de voormalige Duitse concentratiekampen verbleven na de oorlog nog altijd tienduizenden ontheemde joden, vooral uit Oost-Europa, die nergens naartoe konden. Ook in het naoorlogse Nederland konden veel joden niet aarden. Jongeren hadden een achterstand op school en jonge mannen werden opgeroepen om hun dienstplicht te vervullen in Nederlands-Indië.

Honderden jongeren vertrokken daarom tussen 1945 en 1948 naar Palestina om naar zionistisch ideaal mee te helpen aan de oprichting van een joodse staat. Maar Palestina stond onder Engels gezag en dat had stringente immigratiebeperkingen ingesteld voor joden. In antwoord hierop organiseerden Palestijnse joden grootscheepse clandestiene operaties om zoveel mogelijk Holocaust-overlevenden uit Europa naar Palestina te halen, alia bet genoemd. De Nederlanders reisden in het geheim in groepjes naar de Franse zuidkust, om zich daar in te schepen voor de overtocht naar Palestina; voor velen verliep die dramatisch.

Eenmaal in Palestijnse territoriale wateren vielen de Britse oorlogsschepen de boten vol migranten aan en de opvarenden werden vastgezet in kampen in Palestina en op Cyprus. De 4500 opvarenden van het beroemde schip de Exodus kwamen niet verder dan de kade van Haifa. Zij werden door de Britten onder dwang terug naar Europa verscheept en eindigden na maandenlange omzwervingen in de Britse bezettingszone van Duitsland. Zo zaten veel Holocaust-overlevenden opnieuw vast in voormalige concentratiekampen. Het leidde tot grote internationale verontwaardiging en heeft de oprichting van de staat Israël in 1948 versneld.

Bekijk de tentoonstelling Exodus. Illegale Palestina-gangers, 1945-1948 van 5 oktober 2018 t/m 6 januari 2019 in het Nationaal Holocaust Museum. Klik hier voor meer informatie.