De luistervink (allegorie op het Gehoor?), c.1656 Doek, 57,5 x 66 cm Wellington Museum, Apsley House, Londen
Den Haag 17 oktober 2019 - 19 januari 2020

Nicolaes Maes – Rembrandts veelzijdige leerling

Het Mauritshuis - In het themajaar Rembrandt en de Gouden Eeuw 2019 organiseert het Mauritshuis een overzichtstentoonstelling van één van Rembrandts meest veelzijdige leerlingen: Nicolaes Maes (1634-1693). Ruim 30 schilderijen tonen aan dat Maes verschillende fasen in zijn kunstenaarschap had: hij blonk in zijn lange carrière uit in historiestukken, genrestukken (taferelen ontleend aan het dagelijks leven) en elegante portretten. Die originele en vernieuwende genrestukken, veelal van vrouwen die verdiept zijn in huiselijke taken, maakten hem tot één van de meest geliefde meesters uit de Hollandse 17de–eeuwse schilderkunst. Het is de eerste, internationale overzichtstentoonstelling van het rijke en gevarieerde oeuvre van Nicolaes Maes, met bruiklenen uit Europa en de Verenigde Staten. Niet eerder werd het oeuvre van de oude meester in al zijn facetten zo breed gepresenteerd.

Jonge en oude vrouwen, verdiept in huishoudelijk taken, kantklossend, naaiend, jonge moeders, dienstmeiden die terugkeren van de markt: Maes was een meester in intieme taferelen uit de Gouden Eeuw. Door de aandachtige weergave van de handeling van de hoofdpersoon zijn het verstilde, bijna monumentale schilderijen. Een aparte categorie in zijn oeuvre vormen de ‘luistervinken’. De vrouw des huizes bespiedt glimlachend de dienstmeid en haar liefje – met haar vinger op de lippen trekt ze de aandacht van de kijker én maant tot stilte. Maes toont zich een meester in het schilderen van interieurs, met deuren en trappen en doorkijkjes naar verschillende kamers. Uit het Dordrechts Museum, de Guildhall Art Gallery en het Wellington Museum (beide Londen) komen prachtige ‘luistervinken’. Uit de eigen collectie toont het Mauritshuis het in 1994 verworven schilderij De oude kantwerkster uit c. 1656.

In de beste traditie van zijn leermeester Rembrandt begon Maes als historieschilder met Bijbelse taferelen. In de krachtige schildertrant, de warme kleuren en de sterke licht-donker-effecten is Rembrandts invloed goed herkenbaar. Rembrandt was een toegewijde leraar die zijn leerlingen uitdaagde om inventief te zijn en nieuwe dingen te bedenken. Maes liet zich door zijn leermeester inspireren, maar zocht tegelijk altijd naar eigen, nieuwe oplossingen. Dat is goed te zien op Het offer van Abraham (c. 1653). Dit Bijbelse thema gaf Maes een explosieve lading mee. Dat Maes prachtig kinderen kon schilderen toont Jezus zegent de kinderen (1652-53). De invloed van zijn leermeester bleek in het begin van zijn carrière overheersend: lang zijn Maes’ schilderijen met Bijbelse scènes aan Rembrandt toegeschreven.

Maes was een pionier in de weergave van binnenruimtes en met zijn originele voorstellingen van het leven van alledag was hij één van de meest vernieuwende schilders van de Hollandse Gouden Eeuw. De huiselijke taferelen die hij vanaf 1653 in Dordrecht vervaardigde zijn een inspiratiebron geweest voor schilders als Pieter de Hooch en Johannes Vermeer. Zijn schitterend uitgewerkte interieurs met ingenieuze doorkijkjes vinden we bij deze kunstenaars terug. In de levensechte weergave van emoties – door middel van goed geobserveerde gebaren en gezichtsuitdrukkingen – toont Maes zich een volwaardige leerling van Rembrandt.

Klik hier voor meer informatie over Nicolaes Maes – Rembrandts veelzijdige leerling, van 17 oktober 2019 t/m 19 januari 2020 te zien in het Mauritshuis.